- تاریخ انتشار:
- نویسنده: مریم جعفری
- آخرین بروزرسانی: 1405/07/01
- 14 بازدید
سنگ محک طلا چیست و چگونه طلا را از بدل تشخیص میدهد؟
وقتی طلافروش انگشتر یا زنجیری را روی سنگی سیاه میکشد و روی رد آن محلول میریزد، در حال انجام آزمایش سنگ محک است. این روش برای بررسی اولیه اصالت فلز و تخمین عیار طلا کاربرد دارد، اما نتیجه آن به نمونهبرداری، محلول مناسب و تجربه آزمایشکننده وابسته است. باقیماندن یک خط روی سنگ، بهتنهایی ثابت نمیکند که تمام قطعه طلاست. برای فهم نتیجه باید بدانیم خط از چه بخشی گرفته شده و در برابر کدام محلول، چه واکنشی نشان داده است.
سنگ محک طلا چیست؟
سنگ محک، سنگی تیره و ریزدانه با سطح یکنواخت و مقاوم به اسید است. سنگ لیدین از نمونههای شناختهشده آن است. هنگام کشیدن فلز روی این سطح، مقدار بسیار کمی از فلز به شکل خط روی سنگ باقی میماند. زمینه تیره کمک میکند رنگ و تغییرات این رد بهتر دیده شود. بنابراین، در محکزدن معمولی، آنچه بررسی میشود لایه فلزی روی سنگ است؛ خود سنگ قرار نیست با طلا تغییر رنگ شیمیایی بدهد. هر سنگ سیاه یا سطح سرامیکی هم جایگزین مناسبی برای سنگ محک استاندارد نیست.
سنگ محک چگونه کار میکند؟
اساس آزمایش، مقایسه مقاومت فلزها و آلیاژها در برابر محلولهای مشخص است. طلا در برابر بسیاری از اسیدها مقاوم است، اما محلولهای مناسب، از جمله تیزاب سلطانی، میتوانند آن را حل کنند. پس جمله «طلا با هیچ اسیدی واکنش نمیدهد» درست نیست. طلای زیورآلات نیز معمولا خالص نیست؛ مثلاً طلای ۱۸ عیار، ۷۵ درصد طلا دارد و بقیه آن فلزهای دیگری است که بر رنگ و واکنش نمونه اثر میگذارند.
محلولهای محک برای عیارها و فلزهای مختلف ساخته میشوند. نتیجه از مقایسه سرعت کمرنگشدن، حلشدن یا تغییر ظاهر رد نمونه با رد طلای استاندارد به دست میآید. «سوزن محک» قطعهای با عیار معلوم برای همین مقایسه است. نام عیار روی بطری، بدون توجه به دستور سازنده، معادل یک نتیجه قطعی نیست.
روش استفاده از سنگ محک در طلافروشی
روند عمومی کار متخصص چنین است،جزئیات باید با راهنمای همان کیت هماهنگ باشد.
- بررسی قطعه و آمادهسازی سنگ: نشانههای روکش، فرسودگی و تعمیر بررسی میشود و سنگ باید از رد آزمایش قبلی پاک باشد.
- ایجاد رد مناسب: از بخشی کمدید و دور از محل لحیم، خطی واضح گرفته میشود. این کار مقدار اندکی فلز برمیدارد و ممکن است اثر ساییدگی بگذارد.
- مقایسه با استاندارد: کنار خط نمونه، رد سوزنهای مناسب ایجاد میشود،ضخامت ردها و نوع آلیاژ مرجع باید تا حد امکان مشابه باشند.
- استفاده از محلول: محلول مناسب روی ردها اعمال و واکنشها در زمان تعیینشده سازنده مقایسه میشوند. برای همه کیتها نمیتوان یک زمان ثابت تجویز کرد.
- تکرار و ثبت نتیجه: اگر واکنش مبهم باشد، با مرجع یا محلول مناسب دوباره بررسی میشود. در پایان، پاکسازی سنگ و مدیریت باقیمانده محلول طبق دستور محصول انجام میشود.
برای مثال، محوشدن خط در آزمایش ۱۸ عیار میتواند نشانه عیار پایینتر باشد،چنین نتیجهای بهتنهایی به معنی بدلبودن نیست. باقیماندن خط نیز تا پیش از بررسی روکش و احتمال حضور فلزهای مقاوم، اصالت قطعه را قطعی نمیکند.
طلا و فلزهای دیگر چه اثری روی سنگ محک دارند؟
«بدل» نام یک فلز مشخص نیست،ممکن است از برنج، مس، استیل یا آلیاژهای دیگر ساخته شده باشد. جدول زیر رفتارهای معمول را نشان میدهد. رنگ رد و واکنش اسیدی به ترکیب آلیاژ، پوشش سطح و محلول مصرفی وابسته است.
نقره و فلزهای سفید چگونه تشخیص داده میشوند؟
نقره با آزمایش اختصاصی خودش بررسی میشود. در برخی کیتها، ایجاد رنگ قرمز نشانه حضور نقره است،ولی نسبتدادن یک طیف رنگی به عیار ۹۲۵ فقط باید بر اساس راهنمای همان محصول باشد. بعضی محلولهای حاوی کلرید نیز میتوانند رسوب سفید کلرید نقره ایجاد کنند. این مشاهده با «باقیماندن طلای سفید» یکسان نیست و بهتنهایی عیار دقیق نقره را مشخص نمیکند.
استیل ضدزنگ لایه محافظی روی سطح خود دارد که مقاومت شیمیایی ایجاد میکند. بسته به نوع استیل و اسید، رد آن ممکن است باقی بماند یا واکنش متفاوتی نشان دهد. بنابراین، عبارت «اسید اثر نکرد، پس طلای سفید است» قابل اتکا نیست. سختی فلز یا کمرنگی رد نیز فقط سرنخ است.
برای پلاتین و پالادیوم از آزمونهای اختصاصی فلزهای سفید استفاده میشود. در یک کیت ممکن است پلاتین بیتغییر بماند و پالادیوم رنگ قرمز ایجاد کند، اما این الگو مخصوص همان معرف است. برای فلزهایی مانند نیکل، آلومینیوم و تیتانیوم نیز نمیتوان از یک محلول طلا، پاسخ قطعی درباره جنس فلز گرفت.
خطاها و نقاط ضعف سنگ محک
مهمترین محدودیت، سطحیبودن نمونه است. علاوه بر آن، محلول کهنه یا بد نگهداریشده ممکن است ضعیف شود و فلزی را مقاومتر از واقعیت نشان دهد. تاریخ مصرف و سلامت محلول باید بررسی و عملکرد آن با نمونه معلوم کنترل شود؛ برای همه برندها هم عمر یکسانی وجود ندارد.
سنگ آلوده، رد خیلی ضخیم یا نازک، نور نامناسب و مقایسه نمونهها در زمانهای متفاوت، خواندن نتیجه را دشوار میکنند. نمونهگیری از محل لحیم یا بخش تعمیرشده نیز ممکن است نماینده بدنه نباشد. از سوی دیگر، دو آلیاژ با عیار برابر اما فلزهای همراه متفاوت، الزاماً یک واکنش ندارند؛ این مسئله در طلای سفید اهمیت بیشتری دارد.
محک یک روش مقایسهای و وابسته به مهارت است. از یک آزمایش ساده نباید انتظار تأیید قطعی عددی مانند ۷۵۰ در برابر ۷۴۰ داشت. دامنه خطا ثابت نیست و نتیجه مشکوک، بهویژه در تعیین دقیق عیار، باید با روش آزمایشگاهی مناسب بررسی شود.
چگونه خطای تشخیص طلای روکشدار را کاهش دهیم؟
اگر فقط پوشش طلا روی سنگ منتقل شود، آزمایش ممکن است وجود طلا را درست نشان دهد، اما درباره فلز زیر آن چیزی نگوید. حتی طلای کمعیار میتواند با طلای پرعیارتر پوشانده شده باشد. برای کاهش این خطا، بررسی باید از ظاهر قطعه فراتر برود.
متخصص ابتدا لبهها، نقاط ساییدهشده و تفاوت رنگ بخشها را با بزرگنمایی بررسی میکند. اگر به روکش مشکوک باشد، با اطلاع و رضایت مالک، در محل مناسبی به فلز زیر پوشش دسترسی پیدا میکند. نمونه آزمایش بعدی باید از فلز زیرین باشد و بقایای روکش روی سنگ یا محل نمونهگیری، نتیجه را مخدوش نکند.
کشیدن محکمتر قطعه روی سنگ همیشه کافی نیست،عمق لازم به ضخامت پوشش بستگی دارد. بررسی چند نقطه خطر خطا را کم میکند، ولی اصالت یک بخش، تمام اجزای گردنبند یا دستبند را ثابت نمیکند. این احتیاط نتیجه همان محدودیت نمونهبرداری موضعی است. برای قطعات ظریف، توخالی یا ارزشمند، انتخاب روش کمآسیب اهمیت ویژهای دارد. هیچ ترفندی خطای سنگ محک را در همه قطعات روکشدار به صفر نمیرساند. اگر نمونه نماینده بدنه نباشد یا نتیجهها با هم نخوانند، باید بررسی تخصصی ادامه پیدا کند.
چه زمانی آزمایش تکمیلی لازم است؟
دستگاه XRF ترکیب عناصر بخش نزدیک سطح را بررسی میکند و برای شناسایی آلیاژها مفید است. برخی مدلها قابلیت تشخیص احتمالی روکش دارند،بااینحال، این دستگاه هم تضمین همیشگی برای شناخت مغز قطعه نیست. GIA نمونههایی گزارش کرده که پوشش طلای پرعیار روی طلای کمعیار، نتیجه XRF را بالاتر از عیار واقعی بدنه نشان داده است.
برای تعیین دقیقتر عیار طلا، آزمایشگاه میتواند از کوپلاسیون یا آزمون آتش روی نمونه نماینده استفاده کند. این روش مستلزم نمونهبرداری و تخریب نمونه است. انتخاب آن به نوع قطعه، میزان اطمینان موردنیاز و اجازه مالک بستگی دارد. تست چگالی هم برای زیورآلات نگیندار یا توخالی محدودیت دارد و جایگزین قطعی آزمایش عیار نیست.
آیا سنگ محک برای آزمایش خانگی مناسب است؟
محلولهای محک خورندهاند و میتوانند به پوست، چشم و زیورآلات آسیب بزنند. استفاده از آنها به آموزش، تهویه مناسب، عینک و دستکش سازگار با ماده نیاز دارد. محلولها نباید خودسرانه مخلوط شوند یا بدون دستور تخصصی روی نگین و بدنه زیورآلات ریخته شوند. برای کاربر عمومی، سپردن قطعه به فرد متخصص انتخاب مناسبتری است.
هنگام بررسی اصالت، این سه سؤال کمککنندهاند: نمونه از سطح گرفته شده یا فلز زیر روکش؟ با چه استانداردی مقایسه شده؟ و اگر نتیجه مبهم باشد، کدام آزمایش تکمیلی انجام میشود؟ پاسخ این پرسشها، ارزش نتیجه محک را روشنتر از دیدن یک خط طلایی روی سنگ نشان میدهد.
این مطلب را به اشتراک بگذارید:
مقالات مرتبط